మహాభారతంలోని హస్తినాపురం – నేటి మీరట్ జిల్లాలోనే! ఇంద్రప్రస్థం మాత్రం ప్రస్తుత ఢిల్లీ

న్యూఢిల్లీ, నవంబర్ — మహాభారతంలో ప్రముఖ పాత్ర పోషించిన కురు రాజ్యపు రాజధాని హస్తినాపురం ఎక్కడ ఉంది అన్న ప్రశ్న శతాబ్దాలుగా చర్చనీయాంశంగా నిలుస్తోంది. అందుబాటులో ఉన్న ఇతిహాస వివరణలు, పురాతత్వ సాక్ష్యాలు పరిశీలిస్తే, ప్రస్తుత కాలంలో ఉత్తరప్రదేశ్‌లోని మీరట్ జిల్లాలో ఉన్న హస్తినాపూర్ పట్టణమే ఆ కాలం నాటి హస్తినాపురమని పరిశోధకులు పేర్కొంటున్నారు.

ఇతిహాస ప్రస్తావనలు – గంగా తీరాన హస్తినాపురం

మహాభారతం ప్రకారం హస్తినాపురం గంగా నది తీరాన, కాండవప్రస్థం అనే ఘనమైన అటవీ ప్రాంతం సమీపంలో ఉన్నదిగా ప్రస్తావన ఉంది. ఇది నేటి భౌగోళిక వివరాలతో పూర్తిగా సరిపోతుందని పండితులు చెబుతున్నారు. ప్రస్తుతం ఉన్న హస్తినాపూర్ పట్టణం దిల్లీకి ఈశాన్య దిశగా సుమారు 96 కి.మీ దూరంలో, గంగా నది కుడివైపున ఉంది — ఇది పురాణాలలో చెప్పిన రాజధానితో సమానంగా ఉండే సూచనలు ఇస్తోంది.

పురావస్తు తవ్వకాల్లో వెలుగులోకి వచ్చిన సాక్ష్యాలు

హస్తినాపూర్ ప్రాంతంలో చేపట్టిన పురాతత్వ తవ్వకాల్లో:

• Painted Grey Ware (PGW) – సుమారు 1200–600 BCE నాటి కళాఖండాలు

• Northern Black Polished Ware (NBPW) – తరువాతి చారిత్రక దశలకి చెందినవని తేలింది

ఇవి రెండూ మహాభారత సంఘటనలు జరిగినట్లు భావించే కాలానికి సరిపోవడం ప్రత్యేకంగా గమనార్హం.

అంతేకాకుండా, 7వ శతాబ్దం CE నాటి రాగి పలకలో "హస్తినాపుర" అనే పేరు ఉండడం, ఈ ప్రాంతం పేరుని నిరంతరంగా కొనసాగించినట్లు నిరూపిస్తుంది.

ఇంద్రప్రస్థం – ప్రస్తుత ఢిల్లీ ప్రాంతం

మరోవైపు, కాండవప్రస్థంలో పాండవులకు ఇవ్వబడిన భూమిలో వారు నిర్మించిన రాజధాని ఇంద్రప్రస్థం. ప్రస్తుతం ఢిల్లీ ప్రాంతం ఈ ఇంద్రప్రస్థంగా పరిగణించబడుతోంది.

• న్యూఢిల్లీలోని పురానా ఖిల్లా (Purana Qila) ప్రాంతం ఇంద్రప్రస్థ స్థలంగా అనేక శాస్త్రవేత్తలు భావిస్తున్నారు

• ఇక్కడ కూడా PGW కళాఖండాలు బయటపడ్డాయి

• ఇవి కూడా మహాభారత కాలానికి అనుగుణంగా ఉంటాయని ASI పరిశోధనలు సూచిస్తున్నాయి

ఇంకా కొంత శాస్త్రీయ పరిశోధన అవసరమైనప్పటికీ, ప్రస్తుత ఆధారాలు ఇంద్రప్రస్థం–దిల్లీ అనుబంధాన్ని బలంగా సూచిస్తున్నాయి.

హస్తినాపురం – ఢిల్లీ రెండు వేర్వేరు నగరాలు

పురాణ కథనం ప్రకారం:

• హస్తినాపురం – కౌరవుల రాజధాని

• ఇంద్రప్రస్థం – పాండవుల రాజధాని

అంటే ద్వాపరయుగంలోను, నేటి కాలంలోను ఇవి వేర్వేరు నగరాలు అన్నమాట.

సంక్షిప్తంగా

• హస్తినాపురం → నేటి మీరట్ జిల్లా, యూపీ

• ఇంద్రప్రస్థం → నేటి ఢిల్లీ ప్రాంతం

• రెండూ మహాభారతంలో కీలకమైన రాజధానులు, కానీ పరస్పరం వేర్వేరు కేంద్రాలు